W tym artykule postaramy się obliczyć cenę dostępnego w naszej ofercie, standardowego żupana wełnianego z lnianą podszewką... ale będziemy liczyć po cenach z 1600 roku, na podstawie cen jakie w tamtych czasach obowiązywały we Lwowie :)
Zacznijmy od wełnianego sukna.
Na potrzeby przybliżonych wyliczeń, spośród wszystkich wymienionych sukien, przyjmijmy wartość ówczesnego sukna krajowej produkcji „Karazja”, które kosztowało średnio 20gr. za łokieć (ok. 59 cm = łokieć staropolski).
Jako ciekawostkę od razu policzymy też wersję z dużo droższego sukna luńskiego – importowanego z Anglii, kupowanego najczęściej w kręgach szlachty i zamożniejszych mieszczan, w cenie 52 groszy za łokieć (ok.59cm).
Szerokość ówczesnych tkanin według statutów cechowych z 1512-1641 roku wynosiła od 1 do 2,5 łokci, gdzie najczęściej pojawia się 2 i 2,5 łokci. Przyjmijmy więc hipotetycznie 2 łokcie (ok. 118cm) jako nasz wymiar. Przy tej szerokości tkanin na żupan potrzebne by było przynajmniej 3m tkaniny (zakładając sztukowanie elementów, ale że sztukowania były powszechną praktyką w epoce warto to uwzględnić).
Ceny sukna jakie musi ponieść krawiec: 300cm : 59cm = 5,08 łokcia, w zaokrągleniu 5 łokci
Sukno karazja : 5 łokci x 20 groszy = 100 groszy
Sukno luńskie: 5 łokci x 52 gorszy =260 groszy
Dodatkowo żupan podszyty jest lnianym płótnem, którego cena w 1600 roku wynosiła średnio 2 grosze:
5 łokci x 2 grosze = 10 groszy
W poniżej załączonym cytacie przeczytamy, że "sześć łokci płótna podszewkowego, spożytkowanego na uszycie spodni i kubraka dla służącego nazywanego Bartel, kosztowały 12 groszy." - także cena wydaje się realna.
Tkaniny łącznie: żupan z karazji - 110 groszy / żupan z sukna luńskiego - 270 groszy.
Robocizna: Trzeba zaznaczyć, że będą to bardzo przybliżone dane, z płacą za robotę bywało różnie i zależnie od cechu. Nie dotarliśmy do informacji ile kosztowały usługi krawieckie we Lwowie, ale do pomocy użyjemy cen jakimi kierowali się krawcy w Opolu. Tutaj cytat z "Manuskrypt cechu krawców ze zbiorów Archiwum Państwowego w Opolu":
"Za swoją pracę krawcy nie pobierali wygórowanych honorariów. Księga rachunkowa miasta Opola z 1594 roku zawiera między innymi informacje o należnościach za usługi krawieckie i podaje ceny ich towarów. Przykładowo, za uszycie dwóch płaszczy dla służących, krawiec otrzymał 20 groszy robocizny oraz 3 talary śląskie i 32 białe grosze za zużyte materiały, z czego tylko wykorzystane czarne sukno kosztowało go 140 białych groszy (20 łokci czarnego sukna po 7 białych groszy za łokieć). Natomiast sześć łokci płótna podszewkowego, spożytkowanego na uszycie spodni i kubraka dla służącego nazywanego Bartel, kosztowały 12 groszy. Za sześć łokci sukna, dla służącego miejskiego o imieniu Wojtek, zamawiający poniósł koszt 1 talara śląskiego. Naprawa sztandaru kosztowała 9 groszy. W literaturze przedmiotu brakuje porównania tych kosztów z cenami innych usług świadczonych w Opolu, by na tej podstawie wyrobić sobie zdanie o realnej rentowności krawieckiego zajęcia."
Dodatkowo z pomocą Łomnicki - o krawiectwie i historii (https://www.facebook.com/lomnicki.krawiectwo, https://www.lomnicki.pl/blog), uzyskaliśmy więcej danych z 1630 roku: "Od żupana prostego niesznurkowanego 10 groszy" (...) Od żupanika pacholęciu w lat 12-14, także od delijki 15 groszy"
Dwa płaszcze za 20 groszy = 10 za płaszcz dla służącego, 9 groszy za naprawę sztandaru, 10 groszy od żupana niesznurkowanego i żupanik dziecięcy 15 groszy.... Powiedzmy, że za żupan dla wymagającego klienta, z podszewką, guzami i rękawami zapinanymi na haftki 20 groszy będzie uczciwą (bardzo przybliżoną) stawką. Jest to mniej więcej 1/6 ceny żupana z karazji i 1/14 ceny żupana z sukna luńskiego, co jest zgodne z epoką w której praca była dużo mniej ceniona od materiałów.
Nie wliczamy ceny guzów, pasmanterii i haftek, ponieważ ich nie znaleźliśmy, ale przy i tak bardzo przybliżonych kwotach wydaje się, że nie zaburzy to zbytnio finalnej ceny.
Ważne informacje znaleźć można zapewne w zapisach cechu miasta Wschowa oraz Leszna, niestety nie znaleźliśmy ich w wersji zdigitalizowanej, która nie byłaby pisana odręczną, XVII-wieczną kaligrafią, której za cholerę nie potrafimy rozczytać :P
Mając powyższe dane wełniany żupan z lnianą podszewką zamówiony u krawca kosztowałby 130 groszy z sukna karazja / 290 groszy z sukna luńskiego…. Ale ile to jest? Bardzo ciężko to przyrównać do cen dzisiejszych, natomiast spójrzmy pod kątem ówczesnych zarobków, gdzie średnia płaca niewykwalifikowanego robotnika to 3 grosze dziennie, cieśla 7,16 grosza dziennie, hajduk 30 groszy tygodniowo (ok. 4,3 grosza dziennie).
W najłatwiejszy możliwy sposób podsumujmy ile pracy potrzebne było żeby zamówić sobie własny żupan z sukna karazja za 130 groszy:
Robotnik: 43,3 dnia (ok. 7 tygodni pracy)
Hajduk: 30,3 dnia (ok. 1 miesiąc i 2 dni)
Cieśla: 18,1 dnia (niecałe 3 tygodnie robocze)
Żupan z sukna luńskiego za 290 groszy:
Robotnik: 96,6 dnia (ok. 16 tygodni / blisko 4 miesiące pracy)
Hajduk: 67,6 dnia (ok. 9,6 tygodnia / 2,2 miesiąca)
Cieśla: 40,5 dnia (ok. 8 tygodni roboczych)
Można wyciągnąć ciekawe wnioski, że żupan z drogiego, importowanego sukna dla zwykłego robotnika na zamówienie był wręcz nieosiągalny, a nawet z dobrego krajowego sukna wymagałby wiele wyrzeczeń. Co prawda istniał też rynek tanich ubrań, tańszych tkanin, wiejskich samoróbek itd. Natomiast np. służbie czy hajdukom ubrania często zapewniał pracodawca, nie mniej liczymy tutaj fanaberię żupana na zamówienie.
Korzystając z tańszych dostępnych sukien (8-15 groszy za łokieć), albo dużo droższych, np. falendyszu (aż 75 groszy za łokieć) otrzymalibyśmy inne ceny.
W regestrze złoczyńców grodu sanockiego możemy przeczytać, że skradziony żupan („żupan podszyty” – nie wiadomo czym, ale można założyć że żupan podszyty > żupan) został sprzedany za 12zł (360 groszy) i choć zdarzenie miało miejsce w 1573 roku, zbliżałoby choć trochę nasze wyliczenia do faktycznych realiów. Cytat z "Regestr złoczyńców grodu sanockiego":
"Item zeznał, że jednę niewiastę z Jaślisk obrali i wzięli jej żupan podszyty, i na Pawle towarzyszu poznawszy, odkupiliśmy i daliśmy jemu 12 złotych"
Ile dokładnie żupan za 130 groszy kosztowałby dzisiaj? AI z wrzuconymi epokowymi danymi na temat cen podstawowych produktów i płac podpowiada, że ok. 6 000 PLN, a żupan za 290 groszy: ok. 13 000 – 14 000 PLN
Wykorzystane źródła:
- Manuskrypt cechu krawców ze zbiorów Archiwum Państwowego w Opolu Edycja krytyczna. G. Brożyna, K. Kossakowska-Jarosz. Opole 2016
- Technika polskiego krawiectwa od XIV do 1 połowy XIX wieku. Irena Turnau 2000
- Sukiennictwo wielkopolskie XIV-XVII wiek. Antoni Mączak. Warszawa 1955
- Ceny we Lwowie w XVI i XVII wieku. Hoszowski Stanisław. Lwów 1928
- Regestr złoczyńców grodu sanockiego 1554-1638. Oswald Balzer. Lwów 1891
